Blog > Komentarze do wpisu
Część trzecia.

GAŁĄŻ  SIERADZKA (XVIII w.) 

Konopniccy już  w XVII, a nawet w XVI wieku osiedlali się w ziemi sieradzkiej, sąsiadującej przecież bezpośrednio z ich siedzią rodową w ziemi wieluńskiej,Od połowy XVIII wieku istnieją dokładniejsze dane na temat tej gałęzi, od której pochodzi większość współcześnie żyących potomków rodu. Wcześniejsze dane są dość niepewne, a związki rodzinne pomiędzy poszczególnumi osobami mają w dużym stopniu charakter hipotetyczny.

 Prawdopodobne jest, że wspomniana gałąż pochodzi od Stanisława Konopnickiego, żyjącego pod koniec XVII wieku w ziemi sieradzkiej. Był on żonaty z Anną z Rossoczcy, wdową po Bartłomieju Secymińskim, jak to wynika z dokumentów z lat 1690-1700.

Synami tego Stanisława byli Andrzej i Jan Konopnicki żonaty z Anną Proboszczewską, W 1710 roku w grodzie Sieradzkim małżonkowie zapisali sobie wzajemnie cały majątek na wypadek śmierci, co podwówczas było często stosowane.Ten Jan jest jedynym w długim szeregu Konopnickich, który nie bardzo radził sobie z pisaniem, bo dokument podpisywał  "ręką trzymaną". W czasach saskich oświata w Polsce stała, jak wiadomo, niżej, niż kiedykolwiek od średniowiecza.

Można przyjąć, że synami Jana Konopnickiego byli Wojciech, który 17 lipca 1733 roku podpisał w Szadku akt konfederacji ziemi sieradzkiej oraz Adam, od którego zaczyna się właściwa genalogia gałęzi sieradzkiej.

 Adam Konopnicki urodził się na początku XVIII wieku. Wiadomo o nim tyle, że był żonaty z Katarzyną z Wilkowskich. Dobrze znana jest genealogia jego żony, a to dzięki procesowi o spadek, jaki toczył się kilkadziesiąt lat póżniej.Katarzyna Wilkowska była córką Chryzostoma i Anny z Rymarzewskich  a ta z kolei była córka Jacka i Katarzyny z Płaczkowskich, zaś wnuczką Piotra Płaczkowskiego i Anny z Wiśniewskich, którzy żyli zapewne w pierwszej połowie XVII wieku. Wszystkie wymienione rodziny, to zamożna szlacta - pssjonaci z okolic Gniezna, a więc z północnej części ówczesnego województwa kaliskiego.  

Adam Konopnicki miał córkę Agnieszkę, zamężną za Marcinem Gliszczyńskim, właścicielem dóbr Gusin koło Sieradza, która żyła jeszce w 1787 roku, oraz syna Piotra.

Piotr Konopnicki jest pierwszym z omawianej gałęzi, na temat którego istnieją obfite informacje żródłowe. Za jego życia Konopniccy odzyskali pozycje jednego z przodujących rodów województwa sieradzkiego.Urodził się około roku 1730. Co robił za młodu nie wiadomo. W 1764 roku dzierżawił wieś Równia w ziemi sieradzkiej, na pograniczu z województwem kaliskim. Zasadnicza zmiena w jego sytuacji zaszła w 1767 roku, kiedy zmarł bezpotomnie Stefan Płaczkowslo, prawnuk Piotra i okazało się, że wszystkie    spokrewnione z nim rodziny wymarły, a jedynymi spadkobiercami są Konopniccy.Było to ogromne dziedzictwo, ale jego odzyskanie nie przyszło łatwo.Postępowanie przed sądem w Gnieżnie i gdzie indziej toczyło się przez kilkanaście lat, tym bardziej, że w 1768 roku wybuchła konfederacja barska, uniemożliwiając przez kilka lat normalną działalność sądów.  W 1781 roku zjawił się jeszcze jeden rzekomy spadkobierca, niejaki Wojciech Wilkowski, co dodatkowo przedłużyło proces, który zakończył się dopiero w 1786 roku. Ostatecznie Piotrowi przypadła większa część schedy po Płaczkowskich, którą można szacować na sumę rzędu pół miliona złotych polskich, co uczyniło go jednym z najzamożniejszych obywateli ziemi sieradzkiej.   

Jeszcze w czasie trwania procesu, w 1783 roku, Piotr Konopnicki wziął w zastaw za sumę 50.000 złp dobra  Kobierzycko, własność Ignacego Wyszławskiego,pisarza ziemskiego wieluńskiego. W 1787 roku wydzierżawił  od Gałeckiego, starosty bydgoskiego, ogromny klucz założony z miasteczka Dobra i kilku okolicznych wsi: tenutę dzierżawną za trzy lata,w sumie 54,000 złp ,zapłacił przy tym gotówką - rzecz w owych czasach niebywała. Wkrótce , w lipcu 1787 roku, kupił od Antoniego Kawieckiego za 84.900 złp dobra Milejów w parafii Tokary, w bezpośrednim sąsiedztwie Dobrej. Wszystkie te miejscowości leżały w ziemi sieradzkiej, nad granicą województw kaliskiego. W najbliższym sąsiedztwie znajdował się też Spicymierz, którego kasztelanem był niegdyś Hieronim Konopnicki. Można przypuszczać, że Piotr, osiedlając się w tej okolicy, chciał nawiązać do dawnych tradycji. Podpisywał się  tez stale "z Kroczowa Konopnicki".

Jako dzierżawca Dobrej i właściciel Milejowa Piotr Konopnicki procesował się zaciekle z sąsiadami o granice.Doszło do licznych zajść , zaorywania miedz, spasania cudzych łąk i niszczenis plonów.Sześćdziesięcioletni wówczas Piotr wykazał przy tym niebywałą energię i wigor.. Sekundował mu syn Józef, który pomagał mu w zarządzaniu dobrami. Wynikły z tego procesy sądowe, zapełniające księgi sieradzkie w latach 1787-1793.Jedne sprawy Piotr wygrywał, inne przegrywal, ale skutku nie było, bo strona przegrywająca odwoływała się do Trybunału Koronnego w Piotrkowie, gdzie procesy ciągnęły się  latami (akta tego trybunału uległy w czaie II wojny światowej całkowitemu zniszceniu). Dopiero drugi rozbiór Polski i wkroczenie Prusaków w 1793 roku przerwało te wojny sądowe, tak typowe dla dawnej Polski.

Piotr Konopnicki był żonaty z Katarzyną Jackowską, herbu Gozdawa, z rodziny osiadłej od wieków w ziemi sieradzkiej. Zmarła ona przed 1878 rokiem, podczas gdy Piotr żył jeszcze w 1797 roku, lecz zapewne        wkrótce potem zmarła. Z jego potomstwa znani są synowie: Maciej, Ignacy. Józef ,Melchior i Michał oraz córka Joanna.

Najstarszy syn Piotra, Maciej Konopnicki, zasługuje na szersze omówienie ze względu na swą działalność polityczną.Urodził sie około 1760 rou. Pomagał ojcu w gospodarstwie w Równej i  Kobierzycku, a w 1786 roku usamodzielnił się kupując za pieniądze pożyczone od ojca (40.000 złp) dobra Zakowice w województwie  kaliskim. W tym samym roku otrzymał skromny tytuł burgrabiego  konińskiego. W okresie sejmu czteroletniego należał do gorących zwolenników reform.Nie był wprawdzie posłem na sejm, był jednak częstym gościem w Warszawie, zawiązał tam bliskie kontakty z działaczami obozu reform,

Otrzymawszy od ojca przypadającą na niego część dziedzictwa, zakupil dobra Bronów, Spędoszyn i Zalesie z przyległościami za sumę 136.000 złp. płacąc całą sumę gotówką. Kontrakt został zawarty dnia 25 czerwca 1790 roku w Warszawie,  a następnie oblatowany w Sieradzu.Dobra te, które w XIX wieku były siedzibą Konopnickich, w XVIII wieku zmieniały wielokrotnie właścicieli. Od Kobierzyckich przeszły jako posag do Kosów, rodziny z ziemi chełmińskiej, a od nich, również jako posag do Łykowskich.w 1787 roku kupił je Franciszek Magnuski, który przekazał je jako posag dwóm córkom, jednej zamężnej za Mrokowskim i dugiej za Szymanowskim, które sprzedały je zaraz Konopnicjkiemu.

Dobra nabyte przez Macieja Konopnickiego leąły w ziemi sieradzkiej, niezbyt daleko od Dobrej i Milejowa.Działalność jego koncentruje sie jednak w następnych latach w województwie kaliskim, gdzie szybko wybija sie na jednego z czołowych    działaczy obozu reform. W 1791 roku jest członkiem komisji cywilno-wojskowej województwa kaliskiego, organu powołanego przez konstytucję 3 maja do zarządzania województwami.W tym czasie został wybrany również jednym z sędziów ziemiańskich województwa kaliskiego, a w 1792 roku otrzymał od króla Stanisława Augusta order Św.Stanisława.

Targowica i drugi rozbiór Polski przerwał dzieło Sejmu Czteroletniego. W lutym 1793 roku Wielkopolska, w tym również województwa kaliskie i sieradzkie, zostały włączone do Prus. Mieszkańcy nie pogodzili sie jednak z zaborem.Na wiadomość o powstaniu kościuszkowskim zaczęto przygotowywać się do walki zbrojnej o wyzwolenie kraju.W sierpniu 1794 roku wybuchło w Wielkopolsce powstanie przeciwko Prusakom. Odezwę Kościuszki do ziemi wieluńskiej przywiózł z Warszawy jakiś Konopnicki. Historia nie zanotowała niestety jego imienia.W województwie kaliskim na czele powstania stanął płk.Jan Sieroszewski,jego zastępcą został Maciej Konopnicki, również w randze pułkownika.

Pierwsza próba opanowania Kalisza nie powiodła się. W kilka dni póżniej we wsi Kosmów koło Stawiszyna rozbito natomiast silny oddział pruski.Wzięto do niewoli przeszło 30 żołnierzy. Polacy stracili tylko dwóch zabitych. Jednym z nich był płk.Maciej Konopncki.Stało  się to 20 sierpnia 1794 rok. Wkrótce powstańcy opanowali Sieradz, a w kilka dni póżniej również Kalisz.

Sukcesy powstańców wielkopolskich, wspartych we wrześniu przez korpus generała Dąbrowskiego, zmusiły do pospiesznego odwrotu armię pruską oblegaącą Warszawę. Po sukcesach ukoronowanych zdobyciem 2 pażdziernika Bydgoszczy, przyszła klęska Maciejowicka i poddanie Warszawy Moskalom. Prusacy przywrócili swoje panowanie w Wiekopolsce, wkrótce nastąpił trzeci rozbiór i całkowita zagłada Rzeczpospolitej.Władze pruskie, mszcząc się za udział w powstaniu, skonfiskowały dobra Macieja Konopnickiego i dopiero po jego staraniach udało się rodzinie odzyskać ich część. Przejściowo zasekwestrowane były też dobra Milejów. W tym też czasie zmarł Piotr Konopnicki.

Następny syn Piotra, Ignacy Konopnicki, urodził się okolo 1774 roku.   W wieku  dziesięciu lat został oddany do  szkół w Kaliszu.W 1788 roku, będąc uczniem IV klasy tamtejszej szkoły wydziałowej, został odznaczony za wyniki w nauce srebrnym medalem Komisji Edukacji Narodowej. Był zapewne pierwszym od czasu Hieronima Konopnickiego, który zdobył solidne wykształcenie. Po ukończeniu szkoły brał przypuszczalnie udział w wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 roku i powstaniu Kościuszkowskim; w każdym razie zdobył gruntowne przeszkolenie wojskowe. W następnych latach walczył prawdopodobnie w Legionach Dąbrowskiego.

W 1802 roku był w kraju i ożenił się z Teklą z Potockich, wdową po Franciszku Byszewskim. Zasługuje ona na szersze omówienie, choćby z tego względu, że zachował się jej doskonały portret (akwarela). pozostający w posiadaniu potomków, jako najstarsza zapewne pamiątka rodzinna.

Tekla Potocka urodziła się w Horbulowie w województwie kilowskim i była nieco starsza od swojego drugiego męża. Była córką Maksymiliana Potockiego herbu Lubicz, pułkownika kawalerii narodowej, z zamożnej rodziny ziemiańskiej, nie mającej jednak  nic wspólnego ze sławnymi Potockimi herbu Pilawa.Kiedy Tekla urodziła się, jej ojciec był sędzią granicznym kijowskim i dlatego zapewne nazwana jest na portrecie  "sędzianką kijowską": póżniej Maksymilian awansował na podkomorzego żytomierskiego. W okresie rozbiorów rodzina używała tytułu hrabiowskiego.

Matką Tekli była Katarzyna z Łętkowskich, która zmarła młodo: ojciec ożenił się potem po raz drugi.

W 1778 roku. Tekla Potocka,mając około 16 lat, poślubiła Franciszka Byszewskiego, rotmistra, a następnie majora kawalerii narodowej. Brał on udział w wojnie polsko-rosyjskiej 1792 roku i w powstaniu Kościuszkowskim w 1794 roku.Dalszych  wiadomości o nim nie ma, prawdopodobnie zginął w powstaniu.

Byszewscy byli właścicielami dóbr Krzewata  w parafii Kłodawa,  w ówczesnym województwie łęczyckim, które były zapewne posagiem żony. Mieli dwoje dzieci, Józefa, póżniejszego właściciela dóbr Krzewata, i Magdalenę, króra poślubiła póżniej   starszego znacznie od siebie,Józefa Konopnickiego, brata Ignacego.

Ślub Ignacego Konopnickiego z Teklą odbył się w 1802 roku, przypuszczalnie w Kłodawie. Początkowo małżeństwo mieszkało w Krzewacie, gdzie urodził się najstarszy syn Wawrzyniec.Milejów i inne dobra Konopnickich znajdowały się wówczas pod sekwestrem pruskim.

Pod koniec 1806 roku, na wieść o o zwycięstwie Napoleona pod Jeną, Wielkopolska znów powstała. Wkrótce przepędzono Prusaków, utworzono znów wojsko polskie. Ignacy zgłosił się natychmiast do służby. Jako doświadczony żołnierz mianowany został porucznikiem, brał udział w kampanii przeciwko wojskom pruskim i rosyjskim.Dnia 3 marca 1807 roku został szefem szwadronu w 3-cim pułku ułanów Księstwa Warszawskiego.Po zakończeniu działań wojennych otrzymał dymisję z wojska i zajął się odzyskiwaniem skonfiskowanych majątków. 

W krótkim czasie odzyskał Milejów, natomiast starania o odzyskanie dóbr po Macieju Konopnickim przeciągnęły się na wiele lat i przyniosły tylko częściowe rezultaty. Wspominani  są również Jan i Maksymilian, którzy prawdopodobnie zmarli w dzieciństwie.

Tekla Konopnicka zmarła przed rokiem 1808, gdyż 1 czerwca tego roku Ignacy Konopnicki ożenił się powtórnie.Żoną jego została młodsza o prawie dwadzieścia lat Józefa z Walewskich (córka Jana, sędziego grodzkiego ostrzeszowskiego, właściciela Mąkolic i Marianny Psarskiej) właścicielka Kościelca w powiecie ostrzeszowskim w Wielkim Księstwie Poznańskim.

Z dzieci tego małżeństwa znani są:Eleonora, ur. w 1809 roku - potem żona Stanisława Żychlińskiego: Hieronim, ur. w 1811 roku i Wojciech Józef, ur.pod koniec 1816 roku. Możliwe, że mieli jeszcze młodsze rodzeństwo. Nie wiadomo, czy Ignacy  brał udział w wojnach 1811-1815, ale to prawdopodobne. Zmarł 25 czerwca 1832 roku w Piekarskich Młynach.Wdowa po nim Józefa, zmarła niedługo po nim, bo już 1836 roku Wawrzyniec przejął opiekę nad nieletnim przyrodnim rodzeństwem.

Niewiele również wiadomo o trzecim synu Piota, Józefie Konopnickim, Nie ma też pewnosci, czy był młodszy od Ignacego,bo już w 1789 roku załatwiał w imieniu ojca     różne sprawy związane z administrowaniem jego dóbr. Co najmniej do 1793 roku przebywał w Milejowie. Ożenił się póżniej (zapewne po 1810 r.) z córką swojej szwagierki z jej pierwszego małżeństwa, Magdaleną Byszewską. W 1836 roku już nie żył. Wdowa po nim mieszkała z rodziną jego brata w Bronowie. W 1836 roku legitymowała się jako szlachcianka według prawa z 1836 roku (wspólnie z bratem). 

Melchior Konopnicki był zapewne jednym z młodszych synów Piotra, urodził się około 1780 roku.Wiadomo o nim, że w 1828 roku mieszkał w Bronowie i jako 47-letni mężczyzna  (prawdopobnie kawaler) był świadkiem na ślubie swego bratanka Wawrzyńca, syna Ignacego, z Katarzyną Pągowską.

Wreszcie ostatni z synówPiotra - Michał Konopnicki (1780-1843), stał się protoplastą kujawskiej gałęzi rodziny Konopnickich.

Koniec części trzeciej.

Czytaj dalej

czwartek, 15 maja 2008, ewaciekawostki

Polecane wpisy

  • Część piąta i ostatnia.

    GAŁĄŻ KUJAWSKA (XVIII-XXw.) W drugiej połowie XVII w. Konopniccy zawędrowali do pólnocnej części województwa kaliskiego, graniczącej z Kujawami. Wspomniany Stan

  • Z Kroczowa i Konopnicy - Konopniccy herbu Jastrzębiec.

      Protoplastą rodu Konopnickich herbu Jastrzębiec jest Jan z Kroczowa, który poczynając od 1499 r. nabywał kolejno części dóbr Konopnica, Wola Konopnicka i

  • Jedyna miłość Joanny.

    Mając szesnaście lat zakochałam się bez pamięci w Marku.Nie wiedziałam wówczas że będzie to miało aż tak ogromy wpływ na całemoje dalsze życie.Zakochałam się i